W dzisiejszym świecie troska o wygląd, zdrowe odżywianie i styl życia stały się powszechnymi tematami. Śledząc media społecznościowe, blogi czy portale o zdrowiu, niemal codziennie natrafiamy na treści o „idealnej sylwetce”, „czystym jedzeniu” czy „najlepszej wersji siebie”. Choć wiele z tych informacji ma wartość edukacyjną i może stanowić inspirację, równie łatwo mogą prowadzić do niebezpiecznych schematów myślowych i zaburzeń zachowania, jeśli są przyswajane w sposób bezrefleksyjny.
Gdzie leży granica między zdrowym nawykiem a zaburzeniem odżywiania? Czy codzienna kontrola posiłków to dbałość o siebie, czy już sygnał ostrzegawczy?
Zdrowe nawyki - czyli równowaga
Prawdziwie zdrowe podejście do odżywiania opiera się na równowadze:
- regularności posiłków
- jakości i odżywczości produktów
- umiejętności słuchania swojego ciała
Nie oznacza to bezwzględnego trzymania się restrykcyjnych reguł, lecz elastyczność, wyrozumiałość wobec siebie i dbałość o dobrostan psychiczny na równi z fizycznym. Zdrowy styl życia nie wyklucza przyjemności z jedzenia, chwilowych odchyleń czy spontanicznych decyzji. Niestety, nie każdy potrafi utrzymać tę równowagę.
Kiedy troska o zdrowie staje się obsesją?
Zmiana nawyków żywieniowych bardzo często ma swoje źródło w niezadowoleniu z wyglądu. Niekiedy jest to efekt krytycznych komentarzy otoczenia, porównań z innymi lub wewnętrznego poczucia „bycia niewystarczającym”. Proces odchudzania może początkowo przebiegać racjonalnie, pod opieką specjalisty, z określonym celem.
Problem zaczyna się, gdy pojawia się brak satysfakcji z osiągniętych efektów, a kontrola zaczyna dominować nad życiem. Jedzenie, które miało być źródłem energii i zdrowia, staje się powodem do lęku, wstydu czy wycofania społecznego.
Czym są zaburzenia odżywiania?
Zaburzenia odżywiania to poważne schorzenia psychiczne, których wspólnym mianownikiem jest zaburzony obraz siebie, ciała i relacji z jedzeniem. Co ważne, nie dotyczą wyłącznie osób z niedowagą. Można cierpieć na zaburzenia odżywiania, mając prawidłową masę ciała, a nawet nadwagę. Poznaj najczęstsze zaburzenia:
- Anoreksja (jadłowstręt psychiczny)
Osoba chorująca na anoreksję celowo ogranicza ilość jedzenia mimo uczucia głodu. Towarzyszy temu intensywny lęk przed przytyciem i zniekształcony obraz ciała (dysmorfofobia). Jedzenie wywołuje lęk i wstyd, przez co często jest ukrywane lub pomijane.
- Bulimia (żarłoczność psychiczna)
Charakteryzuje się napadami objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne, takie jak prowokowanie wymiotów czy nadużywanie środków przeczyszczających. Pojawia się silne poczucie winy i nienawiść do siebie.
- BED - zaburzenie z napadami objadania się
To nawracające epizody kompulsywnego jedzenia bez działań kompensacyjnych. Osoba cierpiąca na BED traci kontrolę nad ilością spożywanego jedzenia, co prowadzi do nadwagi lub otyłości i głębokiego cierpienia emocjonalnego.
- Ortoreksja
To obsesja na punkcie „czystego jedzenia” - zbilansowanego, zdrowego, wolnego od chemii. Występuje wówczas wykluczenie coraz większej ilości produktów i izoluje się społecznie z lęku przed „złym jedzeniem”.
Uwaga: To nie jest wybór. To choroba.
Zaburzenia odżywiania nie są oznaką słabej woli. To poważne zaburzenia psychiczne, które często współistnieją z depresją, lękami, zaburzeniami osobowości. Osoby chore często wypierają problem, ukrywają objawy, okłamują bliskich, bo czują się niezrozumiane i zawstydzone. Ich życie zdominowane jest przez przymus, kontrolę, lęk i wewnętrzną walkę.
Sygnały ostrzegawcze - na co zwrócić uwagę?
Jeśli u siebie lub bliskiej osoby zauważasz:
- unikanie wspólnych posiłków, kłamstwa na temat jedzenia
- obsesyjne liczenie kalorii, ważenie się, analizowanie składu produktów
- napady objadania się lub restrykcyjne głodówki
- izolację społeczną, wycofanie
- ślady po wymiotach, drastyczną utratę lub wzrost wagi
- wahania nastroju związane z jedzeniem
- może to świadczyć o zaburzeniach odżywiania.
Kiedy szukać pomocy?
Jeśli myśli o jedzeniu i wadze zajmują większość Twojego czasu, jeśli czujesz, że nie panujesz nad swoim zachowaniem, a Twoje zdrowie i relacje z innymi zaczynają na tym cierpieć, to znak, że warto sięgnąć po pomoc.
Skuteczne leczenie? Tylko kompleksowe.
Leczenie zaburzeń odżywiania opiera się na współpracy specjalistów:
- psychoterapia (najczęściej poznawczo-behawioralna lub psychodynamiczna)
- wsparcie dietetyka klinicznego
- opieka psychiatryczna
- w niektórych przypadkach hospitalizacja
Równie istotne jest wsparcie bliskich - nieoceniające, empatyczne, dające poczucie bezpieczeństwa.
Zadbaj o siebie - naprawdę
Zaburzenia odżywiania to nie chwilowy kaprys. To realna choroba, która może prowadzić do poważnych konsekwencji psychicznych, fizycznych, a nawet śmiertelnych. Według badań ponad 6% osób z zaburzeniami odżywiania umiera na skutek powikłań choroby lub samobójstwa.
Nie musisz walczyć sam(a). Jeśli czujesz, że coś jest nie tak - porozmawiaj z kimś, komu ufasz.
Jeśli jesteś rodzicem, partnerem, przyjacielem - nie bagatelizuj sygnałów. Reaguj z troską.
Zespół Poradni Butterfly to miejsce, w którym znajdziesz profesjonalną pomoc i zrozumienie. Razem możemy zawalczyć o zdrową relację z jedzeniem, ciałem i samym sobą.
Pamiętaj, Twoje zdrowie jest ważniejsze niż liczba na wadze.
